OFF Festival schrit_tmacher justDANCE!

“No fat, no fem, no asian”?

Yang Zhen toont ter gelegenheid van het schrit_tmacher-festival in Heerlen dat de gay identiteit complexer is dan men zou vermoeden, net als het concept van mannelijkheid in het algemeen.

Rico Stehfest

Waarschijnlijk gaat niemand ervan uit dat alle gay mannen ter wereld als één homogene groep moeten worden beschouwd. Maar welke complexe vormen hun identiteit concreet kan aannemen, is van buitenaf nauwelijks te beoordelen. De vraag naar de geslachtelijke identiteit binnen de context van een permanent bevraagd, want instabiel, concept van mannelijkheid brengt een diversiteit aan het licht op basis waarvan een zo vaak bezworen ‘community’ helemaal niet kan bestaan en een illusie moet blijven. Het zal daarbij weinig verrassen dat ook homo’s niet zelden algemene posities innemen, die in hun simpele expressies snel en openlijk discriminerende eigenschappen vertonen. Een dergelijk pseudo-credo is bijvoorbeeld de drie-eenheid ‘no fem, no fat, no asian’, die algemener verspreid is dan iemand lief kan zijn, natuurlijk gekenmerkt door een concept van masculiniteit dat gevormd is naar het westerse ideaal.

DESTINATION_YANG-ZHEN©TANZweb.org_Klaus-Dilger

DESTINATION_YANG-ZHEN©TANZweb.org_Klaus-Dilger

Precies dit is de spagaat die choreograaf Yang Zhen maakt door twee Aziatische mannen tegenover twee vertegenwoordigers van juist deze westerse voorstellingswereld te plaatsen. Daar staan ze naast elkaar, de een breed geschouderd, behaard en met een dichte, volle baard, de andere eerder smal, onbehaard, bijna androgyn ogend. En? Wanneer is een man een homoseksuele man? Omdat die bespiegeling hoe dan ook het begrip van de innerlijke strijd omvat, vertaalt Yang Zhen dit juist niet naar een expressieve vormtaal die op de voorgrond treedt.

Eerst staan de vier performers voor vier vuilnisemmers. Regenboogkleuren bepalen het beeld. Staat alles er mooi gekleurd op? Een misleidende indruk. De kleuren alleen zijn niet genoeg. Zo beschouwd kan worden geconcludeerd dat de kleurrijke verlichting van een voetbalstadion niet meer is dan een gebaar en als zodanig veel minder politieke invloed heeft dan men de afgelopen weken aannam.

DESTINATION_YANG-ZHEN©TANZweb.org_Klaus-Dilger

DESTINATION_YANG-ZHEN©TANZweb.org_Klaus-Dilger

Ook voor de vier performers is het leven dus niet rozekleurig. Helemaal aan het begin wordt de tekst van Edith Piafs ‘La vie en rose’ geciteerd door een onzichtbaar blijvende vrouwenstem, alsof de treinaansluitingen op station Gouda worden omgeroepen. Koud, emotieloos. De performers dragen een uniekleurig pak, geel, blauw, rood… Hun design zweeft ergens tussen aerobics van de jaren tachtig en de outfit van een ringvechter of worstelaar. Hier mag het gezegd worden: dit is camp. Net zo camp als de uitstraling van de performance. Het is uitproberen wat het lichaam kan: er wordt op de mooiste vrouwelijke manier over de dansvloer geschreden. Dan weer is er nauwelijks iets te zien, te ervaren, omdat er zo goed als niets gebeurt. In de verte doet het denken aan de (voor het westerse publiek soms wat langdradige) verteltrant van Aziatische films. Daar moet je in mee kunnen gaan. Hier is onvermijdelijk een en ander vreemd voor het publiek. En dat is precies waar het om gaat. Want: hoe moet je mannelijkheid ten tonele brengen, sterker nog: hoe doe je dat met gay mannelijkheid? Tomboy? Butch? Een dergelijke identiteit is meer dan ooit ook een keuze. Juist daarom lijkt het zo’n uitdaging om een bron te vinden waarmee zelfbevestiging gecreëerd kan worden.

DESTINATION_YANG-ZHEN©TANZweb.org_Klaus-Dilger.

DESTINATION_YANG-ZHEN©TANZweb.org_Klaus-Dilger.

Maar in deze performance spelen geen ‘poppen’, worden geen clichés gepresenteerd. Veeleer lukt het de performers de innerlijke bespiegeling zichtbaar te maken, zonder de resultaten ervan te sterk te etaleren. Zeker, er zit wat voguing tussen, hier en daar wat geposeer. Maar dat zijn niet meer dan exercities. Dat hoort er uiteindelijk toch allemaal bij. Maar wie of wat zijn de performers in de ogen van het publiek? ‘Gewoon’ mannen? In een langere monoloog klinkt vervolgens ‘Art is political!’, waar echter een sarcastische lach op volgt als commentaar. Hier is ongetwijfeld het lichaam politiek. Het gaat ook altijd om macht en invloed, zoals het publiek ervaart.

De camera begeleidt eerder de performance dan dat het zelfredzaamheid zou overbrengen. Sommige scènes worden niet voldoende belicht voor de camera, er wordt op te grote afstand van een microfoon gesproken, enkele zooms pakken hectisch uit. Als plotseling alleen een paar voeten in beeld komt, blijft onduidelijk waarom. Maar juist dat is waar het om gaat, omdat er rekening wordt gehouden met het rauwe, bruuske, onvoltooide karakter van het innerlijke reflectieproces. In elk geval gaat er via streaming niets verloren van de kracht van de boodschap. Zo dringt het levendige, het in leven zijn ook door tot de woonkamer thuis. En dat leidt uiteindelijk tot een indringend inzicht: het proces van gehoopte identiteitsvinding is nooit ten einde. Rest nog maar één ding te zeggen: Prance, my Queen!

DESTINATION_YANG-ZHEN©TANZweb.org_Klaus-Dilger.

DESTINATION_YANG-ZHEN©TANZweb.org_Klaus-Dilger.